Afgelopen vrijdag is in Toornwerd Derk Smit overleden. Met Derk Smit is een bijzonder markante man heen gegaan. Ik leerde hem kennen toen hij als docent van De Nijenborg (Groningen) het vak handvaardigheid gaf.
Misschien heette het wel anders, maar het was het knutseluurtje van de week. Derk leerde ons iets te maken wat dicht bij ons gevoel kwam. Hij wilde niet zo zeer allerlei technieken overdragen, maar hij wilde ons leren iets te maken wat overeenkwam met wie wij toen als pubers waren.
Direct leerde ik hem kennen als iemand die volslagen anders was dan alle andere docenten. Hij praatte Engels tegen je, dan weer Duits, steeds probeerde hij je uit je veilige comfort zone te halen door ‘gek’ te doen. Derk kon geweldig goed de komiek uithangen. Het ging hem zo makkelijk af dat je eigenlijk nooit wist wat je aan hem had. Dan had hij de grootste lol, want hij prikte gewoon mooi alle schone schijn en alle opgeblazenheid door.
Later leerde ik hem beter kennen toen hij mij vroeg zijn opvolger als beiaardier van Middelstum te worden. Ik aarzelde, want ik had toen nog niet in de gaten dat je als beiaardier er je brood mee kon verdienen. De restauratie van het Hemonycarillon is helemaal zijn idee geweest, ook het terugbrengen naar de oorspronkelijke 17de-eeuwse staat is aan hem te danken. Hij is ooit in Amsterdam (Zuidertoren) geweest waar hij kennis heeft gemaakt met de oude restauratieprincipes en sinds die tijd was hij een enorm voorvechter van een sobere maar doeltreffende restauratie. Dit is zeer goed uitgepakt ook omdat Derk er bovenop zat waar het ging om het handhaven van de goede principes. Waren de klepels te zwaar, dan moesten de betrokkenen maar zorgen dat het goed kwam. Derk nam geen genoegen met middelmatige kwaliteit. Hij bleef net zo lang ‘zeuren’ dat het werk zo werd afgeleverd als was afgesproken.
Derk was als muzikant autodidact. Het beiaardspelen was zijn grote passie en tientallen jaren heeft hij op zaterdagmorgen het carillon bespeeld met vrolijke deuntjes en improvisaties, waarbij hij zijn liefde voor de lichte muziek, de blues en de jazz, mooi kon demonstreren.
Hij was zeer muzikaal en wist onmiddellijk de juiste ‘swing’ of ‘groove’ te raken.
Later bezocht hij zo af en toe de beiaardconcerten, want in de kern was hij een bescheiden man die niet zo nodig op de voorgrond hoefde te treden. Hij hoorde wel altijd direct of iemand lekker zat te spelen en of iemand het vak beheerste.
Vergaderen was niet zijn ding. Aan formaliteiten en verplichte nummers had hij een broertje dood.
Het ging hem om de kunst. Vooral om de expressie. Wat jij denkt dat goed voelt, dat is voor jou goed. Waarbij hij zijn eigen mening altijd zoveel mogelijk achterwege liet, omdat het er niet om ging wat hij er van vond. Als je hem dan eens vroeg wat hij er nou zelf werkelijk van vond of waar hij nu zelf in geloofde, dan kwam daar een zeer bescheiden en wijs antwoord uit. Derk had geen groot ego.
Hij was ook graag filosoof en beoefende die levenskunst als geen ander. Hij was iemand waar je makkelijk van kon houden, ook al maakte hij het je soms niet makkelijk met zijn grappen en grollen, want het leek wel of hij altijd aan het toneelspelen was. Dit leek maar zo, want hij wist van heel veel technieken en kunststromingen veel af. Zo was hij ook een groot kenner van de muurschilderingen in de Hippolytuskerk.
Ik bewaar heel fijne herinneringen aan hem. Ik ben dankbaar dat ik hem gekend heb, want hij heeft me op het spoor gezet beiaardier te worden. Door zijn inzet heeft de Hemonybeiaard een uitstekende restauratie ondergaan waar we nu nog steeds de vruchten van plukken.
Ik zal hem missen. Zijn guitige ogen, zijn knotsgekke humor en zijn wijze levenslessen. Alsof hij zei: doe die gereformeerde jas nu maar eens uit, want jij denkt misschien wel dat ik gek ben, maar kijk eens naar je eigen gladgestreken smoel…!
Ik wens Truus en de kinderen het allerbeste in deze moeilijke tijd.

Henk Veldman, 20 juli 2025